بارورسازی ابرها از شایعه تا واقعیت

دانش و فناوری 1396/11/24 1396/11/25


تا حرف از خشکسالی و کاهش باران در کشور به میان می آید، ذهن ها عموماً به سوی یک راه حل می روند؛ بارورسازی ابرها. بالاگرفتن بحث ها درباره این روش علمی باعث شده شایعه های زیادی هم در این باره به وجود بیاید و انتظاراتی از «یدید نقره» – ماده اصلی بارورسازی ابرها در ایران – شکل بگیرد که بیشتر به یک معجزه شبیه است. با اینهمه، بارورسازی هم مثل تمام روش های علمی دیگر توانایی مشخصی برای حل معضل کم آبی دارد، در مواردی هیچ کاری از دستش بر نمی آید اما در بهترین حالت می تواند 15 درصد بارش در یک منطقه را افزایش دهد. بارورسازی به زبان علمی به چه معناست؟ چطور کار می کند؟ آیا در شرایط کشور ما استفاده از چنین فناوری ای مؤثر است؟ آیا ممکن است این فناوری برعکس عمل کرده و کشورمان را با خشکسالی روبرو کند؟

فناوری بارورسازی؛ هدیه روس ها

یک مرکز معتبر علمی در روسیه از سال 77 تا 86 در زمینه آموزش، انتقال فناوری و تجهیزات با ایران همکاری کرد. هم اکنون، شرکت روس کنار کشیده و تمام عملیات توسط ایرانی ها انجام می شود.

مواد مورد استفاده

در ایران برای بارورسازی ابرها عموماً از یدید نقره استفاده می شود و در ابرهای گرم (ابرهایی که دمایشان بالاتر از صفر درجه سانتیگراد است) از مواد دیگری مثل نمک استفاده می شود.

بارورسازی یعنی چه؟

برای اینکه قطره های کوچک آب (قطرک ها) در ابر بتوانند ببارند، باید حاوی ذرات آیروسول یا هسته های یخ ساز باشند. ذرات گرد و غبار، باکتری هایی که به طور طبیعی در جنگل ها و باغ ها روی درختان وجود دارند، نمک دریا و… جزو ذرات آیروسول هستند که اگر وجود نداشته باشند، آب حتی در دمای منفی 20 یخ نمی زند. یدید نقره که به داخل ابر تزریق شده به این قطره ها کمک می کند که یخ بزنند. در این وضعیت، قطره های آب در کنار کریستال یخی قرار گرفته و باعث بارش می شوند.

خشکسالی ما، خشکسالی جهان

به گفته فرید گلکار، رئیس مرکز ملی تحقیقات و مطالعات باروری ابرها وقتی شرایط محیطی را بهم ریخته ایم باکتری هایی که به طور طبیعی روی درخت ها وجود داشتند و ذرات کوچکی که در قطره های آب بودند، حذف شده و به ابرها نرسیدند. درنتیجه این روزها «هسته های یخ ساز» کمتر در ابرها تشکیل می شود، بارش کمی داریم.

معجزه نمی کند

برای بارش، باید ابر تشکیل شود و شرایط بارش تا حدی مناسب باشد. از طرف دیگر، روش بارورسازی ابرها نیز درست طراحی شده و با شیوه مناسبی اجرا شود تا بارش صورت بگیرد. جواد بداق جمالی، عضو هیأت علمی دانشکده محیط زیست می گوید: «ما در خراسان جنوبی به طور طبیعی بارش و زمان ابرناکی (ابری بودن) کمی داریم. در کویرهای یزد و کرمان هم وضع به همین منوال است. در چنین شرایطی نمی توان انتظار داشت که بارورسازی معجزه کند. اگر ابر نباشد، بارورسازی به درد نمی خورد. در بهترین حالت، با این روش به طور متوسط 15 درصد بارش بیشتر می شود.»

تنها راه حل نیست

تنها راه مبارزه با خشکسالی، بارورسازی نیست. این حرف های بداق جمالی، عضو هیأت علمی دانشکده محیط زیست است که می گوید: «باید برای بارورسازی برنامه داشته باشیم و بتوانیم آن را بدون اینکه فشار سیاسی روی مان باشد، اجرا کنیم. بارورسازی زمانی جواب می دهد که بلندمدت باشد. اشتباه ما این است که یک سال برنامه را اجرا کرده و رهایش می کنیم.»

56 کشور

تعداد کشورهایی است که در سال 2016 بارورسازی را انجام داده اند؛ تعدادشان تا چند سال قبل 42 کشور بود.

150 میلیارد تومان

هزینه ای است که اگر به پروژه بارورسازی اختصاص داده شود، می توان تمام کشور را تحت پوشش قرار داد.

همه شایعات درباره بارورسازی ابرها

  • خطرناک برای محیط زیست؟

    ادعا می شود افزودن مواد شیمیایی به ابرها ساختار آنها را تغییر می دهد و درنهایت روی زندگی جانوران و گیاهان روی زمین تأثیر منفی می گذارد. این ادعا را فرید گلکار، رئیس مرکز تحقیقات بارورسازی و جواد بداق جمالی، عضو هیأت علمی دانشکده محیط زیست به شدت رد می کنند. گلکار موفق بودن این تجربه در کشورها را شاهد مثال می آورد و اینکه هر سال بر تعداد کشورهای مجهز به این سامانه افزوده می شود. بداق جمالی نیز می گوید: «موادی که در این فرایند استفاده می شوند، کم خطر هستند. مقدارشان نیز کم و در حد چند کیلوگرم است. این مواد در یک فضای گسترده چند کیلومتری پخش می شوند و تراکم شان آنقدر کم است که نمی توانند تأثیری داشته باشند. اگر کسی چنین ادعایی می کند، باید با محاسبه و مدل سازی ریاضی حرفش را ثابت کند. چنین مدل سازی ای را ندیده ام.»

  • در ایران کار نمی کند؟

    فناوری های مربوط به بارورسازی، از هواپیما و تجهیزات گرفته تا روش کار از خارج وارد شده است. پیش تر کانادایی ها و اخیراً روس ها در بارورسازی با ایران همکاری داشته اند. آیا روش کاری آنها به کار ایران و اقلیم خاص آن هم می آید؟ جواد بداق جمالی می گوید: «فناوری ثابت است و مهم نیست از چه کشوری وارد شده باشد. روش کار در هر اقلیمی که باشد جواب می دهد و اینکه از یک کشور سرد مثل روسیه فناوری را وارد کرده باشیم، تأثیری در اثربخشی آن ندارد.»

  • باعث خشکسالی می شود؟

    می گویند بارورسازی ممکن است برعکس عمل کرده و باعث خشکسالی شود. آیا این حرف صحت دارد؟ جواد بداق جمالی می گوید: «من در طول 30 سال گذشته در این باره کار کرده ام و می گویم، هرگز چنین اتفاقی نمی افتد. کسی که چنین حرفی می زند باید مدل ریاضی ارائه کند و چنین کاری تا به حال انجام نشده است. البته اگر بذرپاشی بیش از اندازه و حساب نشده باشد، در بدترین وضعیت 10 درصد بارش در منطقه کم می شود اما هیچکس چنین کاری را نمی کند و بی گذار به آب نمی زند.»

  • ارزش هزینه کردن دارد؟

    تزریق یدیدنقره یا هر ماده دیگری به داخل ابرها، هزینه های بالایی دارد؛ از تعمیرات و نگهداری تجهیزات گرفته تا خرید مواد اوّلیه و… باعث می شود هزینه تولید هر لیتر آب بالاتر برود. این یعنی، بارورسازی از نظر اقتصادی توجیه پذیر نیست. فرید گلکار در پاسخ به این ادعا، هزینه تولید آب با این روش را به ازای هر 1000 لیتر، 500 ریال (به غیر از هزینه های تجهیز هواپیما که معمولاً بالاست) عنوان می کند که در صورت همه گیر شدن این روش در سراسر کشور، قیمت ها پایین تر هم می آیند. جواد بداق جمالی نیز می گوید: «بارورسازی به طور متوسط بارش را در یک منطقه تا 15 درصد افزایش می دهد. اگر متوسط بارش در یک منطقه را 400 میلیمتر بگیریم، 15 درصد افزایش یعنی 60 میلیمتر بیشتر که اصلا کم نیست و توجیه اقتصادی دارد.»

ارسال نظر

انتخاب مکان برای جستجوی دقیق تر